• BIST 83.067
  • Altın 146,530
  • Dolar 3,7912
  • Euro 4,0490
  • Kocaeli 3 °C

D vitamini kullanımında aşırı artış: Ne kadar ihtiyaç? Ne kadar “Sağlık

Şükrü HATUN
Rutin sağlık izleminde D vitamini bakmaya gerek var mı? 
D vitamini ampulü içmek gerekli mi?
Genel olarak D vitamini eksikliği şiddetli olduğunda, yani serum düzeyi 10 ng/ml ve altına indiğinde kemik metabolizması bozulmakta ve çocuklarda raşitizm, erişkinlerde osteomalazi olarak bilinen hastalıklar oluşmaktadır. Ülkemizde 2005’den beri bütün bebeklere doğumdan itibaren günde 400 ünite (3 damla) D vitamini ücretsiz olarak verilmekte ve  bu şekilde bebeklerdeki D vitamini eksikliği büyük ölçüde önlenmiş bulunmaktadır. Bebeklik ve çocukluk döneminde rutin izlemde D vitamini düzeyine bakmaya ve D vitamini düşük diye yüksek doz D vitamini vermeye kesin olarak gerek yoktur. 
Erişkinlerde ise D vitamini düzeyi 10 ng/ml ve altına düştüğü zaman başta omurgalarda olmak üzere yaygın kemik ağrıları ve kas güçsüzlüğü olmaktadır. Buna neden olan “osteomalazi” hastalığının tanı ve tedavisi endokrin uzmanları tarafından yapılmaktadır. Dolayısıyla 40 yaş üzerinde kan şekeri kontrolü  yapar gibi sağlıklı kişilerderutin olarak D vitamini düzeyi bakmaya gerek olmadığı gibi yalnızca D vitamini düzeyi düşük/eksik (20 ng/ml altında) diyeyüksek doz D vitamini vermeye/almaya, yani gelişigüzel D vitamini ampulü içmeye de gerek yoktur.  Çünkü kan D vitamini düzeyi yalnızca biyokimyasal bir bilgidir ve yakın zamanda ABD’de yaşayan siyahlarda  kan D vitamini düzeyi düşüklüğünün esas etkili form olan “serbest  D vitamini düzeyi” düşüklüğü anlamına gelmediği gösterilmiştir. Benzer durum obezler için de geçerlidir. Bir çok araştırma obez çocuklarda D vitamini düzeyinin geçici olarak düşük ölçülebildiğini ve bunun bir klinik anlamı olmadığını göstermektedir. Dolayısıyla sağlıklı bir kişiye yalnızca kan D vitamini düzeyi düşüklüğünü dikkate alarak yüksek doz D vitamini vermek yanlış bir uygulamadır.
Yüksek dozda D vitamini almanın (örneğin gelişigüzel D vitamini ampulü içmenin) zararları nedir?
 Erişkinlerde  D vitamini alımı için güvenli üst sınır günde4000, ilk yaşlarda ise 1000-1500 ünite civarındadır. Bu üst sınırlar yalnızca güvenlik için belirlenmiştir; bir başka söyleyişle bir hastalık olmadan  D vitamini ampulü içmek, bir süre sonra kandaki D vitamini düzeylerini zararlı düzeylere çıkarabilir. Gereksiz ve yüksek dozda alınan D vitamini, kalsiyum yüksekliğine, ve böbreklerde kalsiyum çökmesine neden olur. Kan kalsiyum düzeyinin yükselmesi  ayrıca iştahsızlık, halsizlik, kabızlık, reflü gibi bulgulara neden olmaktadır.
 Ülkemizde geçmiş yıllarda çocuklarda  gereksiz D vitamini kullanımı nedeniyle  çok sayıda “ D vitamini zehirlenmesi” vakası görüldüğünü biliyoruz. Bu nedenle erişkinlerin de endokrin uzmanı reçetesi olmadan yüksek doz D vitamini kullanmasının benzer sakıncaları olabileceğini tahmin etmek zor değildir. Bu yazıyı hazırlarken konuştuğum erişkin endokrinoloji uzmanları son yıllarda D vitamini zehirlenmesi vakalarında bir artış olduğunu belirtmişlerdir. Sonuç olarak yüksek doz ve gelişigüzel D vitamini kullanımı masum bir uygulama değildir ve bu konuda ilgili uzmanlık dernekleri ve sağlık bakanlığının etkili girişimlerde bulunması gereklidir.
D vitamini ihtiyacını karşılamak için mutlaka ilaç olarak D vitamini almaya gerek var mı?
Normal bir yaşam sürdüren ve yeterli güneş ışığı alan insanlar  günlük D vitamini ihtiyacını  karşılayabilecekleri gibi 3-4 ay yetecek kadar D vitamini de depolayabilirler. Bununla birlikte son yıllarda kapalı yerlerde çalışmanın artması, güneş görmeyi azaltan giyinme tarzı, şehirlerdeki hava kirliliği  gibi nedenlerle başta doğurganlık çağındaki kadınlar olmak üzere  bazı riskli gruplarda % 80’lere varan oranda “ biyokimyasal ya da subklinik D vitamini eksikliği”görüldüğü bildirilmektedir. Bunun en doğrudan etkisi yenidoğan ve erken bebeklik döneminde D vitamin eksikliği riski yaratmasıdır. Bu nedenle bizim gibi ülkelerdeki bebeklere en az 1 yaşına kadar günde 3 damla (400 ünite) D vitamini ağızdan vermek gerekli ve yararlıdır. Daha sonraki yaşlarda günde 600,  70 yaş sonrasında ise 800 ünite D vitamini ihtiyacı vardır ki bunu güneşlenerek karşılamak  mümkündür. Bununla birlikte başta sıkı şekilde örtünen kadınlar ve yaşlılar olmak üzere risk altındaki gruplara en fazla günde 800 ünite (6 damla) D vitamini ilaç olarak verilebilir. Daha yüksek dozlarda D vitamini ancak ilgili uzmanlar tarafından ve şiddetli D vitamini eksikliği durumlarında  kullanılmalıdır.
 Benzer nedenlerle kadınlara gebeliğin 3.ayından sonra ve süt verme döneminde günde1200 ünite ( 9 damla) kadar D vitamini verilmesi önerilmektedir. Yakın zamanda Sağlık Bakanlığı da gebe kadınlara ücretsiz D vitamini  verilmesini sağlayan bir program başlatmıştır. Ülkemizde D vitamini popüler olmasına karşın gebelik döneminde kullanımıyla ilgili gereksiz çekincelerin  hem gebeler hem de doktorlar arasında devam ettiğini görüyoruz. Oysa gebelerde D vitamini desteğininanne ve bebeğe  hiç bir zararı olmadığını tam tersine ikisinin de D vitamini eksikliğinin olumsuz etkilerinden korumak için verilmesi gerektiğini biliyoruz.
Çocuklarda D vitamini kullanımı ile ilgili  başlıca yanlış tutumlar nelerdir?
Ülkemizde uzun yıllar D vitamini eksikliğine bağlı raşitizm  ilk iki yaşta sık görülen bir sorundu ve bu çocuklar  yürüme ve diş çıkarma gecikmesi gibi bulgular gösteriyordu. Bu ilişki nedeniyle bazı aileler, eczacılar ve bazen de hekimler “erken yürüsün” ve “çabuk dişi çıksın” düşüncesiyle bebeklere D vitamini ampulü içirme eğilimi taşıdılar. Oysa bir bebeğe gereğinden fazla D vitamini vermenin erken yürüme ve diş çıkarma üzerine hiç bir etkisi yoktur. Bunun ötesinde bu yanlış tutumlar, “D vitaminizehirlenmesi” ve böbreklerde kalsiyum çökmesine neden olarak kalıcı zararlara neden olur.
D vitamini ile ilgili diğer bir yanlış uygulama,  bacak eğriliği olan çocuklara yeterli inceleme yapılmadan yüksek doz D vitamini verilmesidir. D vitamini eksikliğine bağlı raşitizm bacak eğriliğinin bir nedenidir ama tek nedeni değildir. Bacak eğriliği olan çocuklarda “ ailesel/fizyolojik bacak eğriliği”, genetik kemik hastalıkları gibi nedenler de söz konusu olabilir. Bu nedenle bacak eğriliği olan çocuklara gelişigüzel yüksek doz D vitamini verilmemeli, bu vakaların mutlaka bir çocuk endokrin uzmanınca muayenesi sağlanmalıdır. Son olarak yine ülkemizde bazı hekimler ilk aylarda çocukların “bıngıldakları”nın küçük olduğunu söyleyerek D vitaminini kesmektedir. Bu da yanlış  bir uygulamadır. D vitamini eksikliğinde bıngıldak geç kapanır ama  D vitamininin  normal hatta yüksek dozlarının bıngıldağın küçük olmasına veya erken kapanmasına hiç bir etkisi yoktur. 
Sonuç
Geçen haftaki yazının başında değindiğimiz gazete haberine geri dönecek olursak, ülkemizde rutin izlemde kan D vitamini düzeyine bakmaya  ve çeşitli hastalıkları önleme düşüncesi ile gelişigüzel D vitamini ampulü içmeye gerek yoktur. Ayrıca çocuklarda ve erişkinlerde yüksek doz D vitamini, “alkalenfosfataz” ve “paratiroid hormon” gibi ek ölçümler  dikkate alınarak ve endokrinoloji uzmanları tarafından verilmelidir.
Okuma önerileri
ABD Institute of Medicine (IOM) Raporu
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3046611/?report=printable
Vitamin D eksikliği ve önlenmesi
http://akademikpersonel.kocaeli.edu.tr/shatun/sci/shatun11.01.2012_21.10.56sci.pdf
Gebelik döneminde D vitamini eksikliği
http://www.cshd.org.tr/csh/pdf/pdf_CSH_421.pdf
Sağlık Bakanlığı D vitamini Programı
http://cocukergen.thsk.saglik.gov.tr/daire-faaliyetleri/beslenme/752-bebeklerde-d-vitamini-yetersizli%C4%9Finin-%C3%B6nlenmesi-ve-kemik-sa%C4%9Fl%C4%B1%C4%9F%C4%B1n%C4%B1n-geli%C5%9Ftirilmesi-program%C4%B1.html
Vitamin D  intoksikasyonu (zehirlenmesi)
http://akademikpersonel.kocaeli.edu.tr/shatun/sci/shatun28.06.2012_23.59.35sci.pdf
Günümüzde D vitamini yetersizliği
http://cshd.org.tr/csh/pdf/pdf_CSH_58.pdf
Bu yazı toplam 210 defa okunmuştur.
  • Yorumlar 0
  • Facebook Yorumları 0
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
Tüm Hakları Saklıdır © 2016 Özgür Kocaeli | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0262 331 11 11 Faks : 0262 321 21 37