1. YAZARLAR

  2. Ali GÜNDOĞDU

  3. Enflasyon 1700 yıl önce de İzmit’te büyük sorunmuş!
Ali GÜNDOĞDU

Ali GÜNDOĞDU

Yazarın Tüm Yazıları >

Enflasyon 1700 yıl önce de İzmit’te büyük sorunmuş!

A+A-

Ağustos ayı başında enflasyon rakamları açıklandı. Geçen temmuz ayında fiyatlar yükselmiş. Paramızdan 6 sıfırı attık, enflasyonun tek haneli rakamlara düşmesi için yıllardır büyük fedakarlıklar yaptık, ama olmuyor; enflasyon bir türlü düşmüyor.

Enflasyon sadece bugünün sorunu değil. Örneğin İzmit’te tam 1700 yıl önce de enflasyon varmış. Nasıl mı?

Antik dönemdeki adı Nikomedia olan İzmit, 2275 yıldan beri tarih sahnesinde yer almaktadır.

M.Ö. 262’de Kral Nikomedes tarafından kurulan ve kralın adına atfen Nikomedia (Nikomedes’in kenti) adını alan aziz İzmit, Antik Yunan, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı devletleri dönemlerinde varlığını sürdürerek günümüze ulaşmıştır.

İzmit tarihinde o kadar önemli olaylar olmuş, o kadar önemli tarihi kişilikler yaşamıştır ki, bunları anlatmak için kalın ciltlerle eserler verilmesi gerekmektedir.

1700 yıl önce Diokletianus gibi güçlü bir imparatora rağmen, eski İzmit’te enflasyon alıp başını gitmiş, buna önlem olarak basılan yeni sikkeler piyasayı düzenleyememiş ve fiyatları sabitleyen bir imparator fermanı bile piyasanın kendi koşullarına karşı koyamayıp fiyasko ile sonuçlanmıştı.

III. yüzyılın ikinci yarısında yaşamış olan Hıristiyan yazar Lactantius’un eserinin yedinci bölümünde Diokletianus’un yanlış politikaları yüzünden ekonominin nasıl kötüleştiği anlatılmaktadır. Örneğin, kaynak bulmadan asker sayısının arttırılması ve yeni bürokratik kurumların yaratılması sonucunda ağır vergilerin halkın üzerine binmesi, zaten çok zayıflamış olan hazine gelirlerinin imparatorluk hizmetine verilmesi ve buna bağlı olarak (Nicomedia’daki yeni saray inşası gibi) gereksiz imar etkinliklerine girişilmesi, imparatorluk maliyesini ciddi şekilde sarsmıştır.

Diokletianus çok güçlü bir imparatordu ve oluşan mali krizi çözeceğini düşünüyordu. Bu amaçla eski İzmit’te bir sikke reformu başlattı. Bu reforma göre yeni altın ve gümüş sikkeler bastırdı. Böylece piyasaya egemen olan eski, yıpranmış ve kötü bronz sikkeler yok olup gidecek, yeni bir satın alma düzeni başlayacaktı.

Ancak büyük Diokletianus, ne yazık ki enflasyon denen günümüz canavarının o dönemde de hakim olabildiğini henüz bilmemekteydi.

Bu reform enflasyonu durdurmada etkili olamazdı. Çünkü yenileri ile birlikte eski paralar da tedavülde kalırsa, Gresham yasasına göre eski para yeni ve değerli olan parayı tedavülden kaldırır. (Gresham Yasası: Bir ülkede halkın gözünde biri değerli, diğeri değersiz iki tür para tedavülde ise, bunlardan değersiz olanı piyasaya hakim olur).

Modern ekonomide bu kurala ‘kötü para iyi parayı piyasadan kovar’ denilmektedir.

İzmit halkı, yeni çıkan saf ve güzel sikkeleri yastık altı yaparak, eski kötü sikkeleri kullanmaya devam eder. Altın ve gümüşün değeri olağanüstü artar ve karaborsa baş gösterir.

Büyük Diokletianus bunun da üstesinden geleceğini sanır ve pazardaki sebze meyveden, çalışan ücretlerine kadar 1200 den fazla ürün ve hizmetin fiyatının sabitlendiğine hükmeden ve buna uymayanların idam edileceğine dair bir ferman yayınlar. Bu fermana ‘Tavan Fiyatlar Fermanı’ adı verilmiştir…

Artık devlet emriyle hemen her şeyin fiyatı sabit olmuştur.

Ancak piyasa oyunbazları ve spekülatörler, önemli malları piyasaya sürmez ve depolarlar. Böylece arz-talep dengesi gereği, ölüm emri olsa bile fiyatlar artar ve karaborsa adeta uçuşa geçer.

Büyük İmparator Diokletianus 301’de yayınladığı sabit fiyat fermanından, 305’de geri adım atar.

Böylece 1700 yıl önceki İzmit, en güçlü imparatorun emrine karşın, piyasa koşullarına ve ekonominin kendine has kurallarına yenik düşer ve enflasyonun boyunduruğunda yaşamaya devam eder. Modern çağda bile ekonomi biliminin tam kuralları konulmuş olsa da, piyasayı elde tutan güçlerin parayı belirleme boyunduruğu halen sürüp gitmektedir.

diokletianus-izmit-sekas-001.jpg

İMPARATOR DİOKLETİANUS-1700 yıl önce Diokletianus gibi güçlü bir imparatora rağmen, eski İzmit’te enflasyon alıp başını gitmiş, buna önlem olarak basılan yeni sikkeler piyasayı düzenleyememiş ve fiyatları sabitleyen bir imparator fermanı bile piyasanın kendi koşullarına karşı koyamayıp fiyasko ile sonuçlanmıştı.

rr1-002.jpg

ROMA ARABASI MI? Antik İzmit’in çarşısı, bugünkü Öğretmenevi ve Devlet Malzeme Ofisi binasının bulunduğu yerdeydi. Kentin bütün alışverişi burada yapılırdı. Geçtiğimiz yıllarda İzmit Öğretmenevi temel kazısında iki tekerlekli bir araba enkazı bulundu. Kimilerine göre bu araba, Roma dönemine aitti, kimine göre ise Roma döneminden bugüne bu topraklarda Roma arabasına hiç rastlanmamıştı.

altin-madalyon-002.jpg

 

İZMİT’TE BASILAN İLK ALTIN MADALYON- Bu altın madalyon, Nikomedia’da ilk kez bir imparator adına basılmış, bilinen ilk madalyon olması yönünden çok önemlidir. Madalyon, sikke gibi bir ticari dolaşım unsuru olmayan, tek veya az sayıda basılan, belirli bir olay veya nedenle basılmış çok kıymetli ve parayı andıran metal nesne. Madalyon sözcüğü günümüzdeki madalya karşılığıdır.

Bu yazı toplam 1730 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
1 Yorum