1. YAZARLAR

  2. Ali GÜNDOĞDU

  3. İzmit’in 500 yıl önceki mahalle isimleri nasıldı?
Ali GÜNDOĞDU

Ali GÜNDOĞDU

Yazarın Tüm Yazıları >

İzmit’in 500 yıl önceki mahalle isimleri nasıldı?

A+A-

İzmitliler hala mahalleleriyle övünür. Örneğin ben Mehmet Alipaşalıyım… Kimisi Çukurbağlı, kimisi Baçlı, kimisi Kozluklu… Bugünkü mahalle isimlerinin bir bölümü çok eski, bir bölümü ise sonradan konulmuş isimler. 
Şehir yaşantımızın ayrılmaz bir parçası olan mahalle, cadde ve sokak isimleri, yerel tarihimiz açısından oldukça önemlidir. Yüzyıllar öncesinden veya yakın bir zaman diliminden süzülerek günümüze gelen bu isimler bizlere önemli bilgiler vermektedir.
Şehrimizin mahalle, cadde ve sokaklarını gezdiğimiz zamanda birçok isimle karşılaşırız. Bu isimlerin büyük bir bölümü şahıs adlarından oluşur. O ülkeye, şehre, yöreye, semte ve insanlığa hizmeti geçmiş kimselerin isimleridir bunlar. Bir vefa borcu olarak, bu kişilerin isimlerinin unutulmaması istenmiştir. 
Bütün dünyada uygulanan güzel bir gelenektir bu. Şöyle bir çevrenizi, şehrinizi göz önüne getirin; birçok isim hatırlarsınız. Büyük bölümünün kim olduğunu bilmezsiniz. Ama en azından onların sıradan kimseler olmadığını biliriz. 
Biraz araştırdığımızda onlar hakkında bilgi sahibi oluruz. Osmanlı paşalarıdır, askerlerdir, sanatçılardır, edebiyatçılardır, politikacılardır, devlet adamlarıdır onlar… Sözün kısası, bu kimselerin mahallesine, caddesine, sokağına, semtine, şehrine, ülkesine, insanlığa bıraktığı bir şeyler vardır.
Ülkemizin en büyük belge ve bilgi merkezi olan Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde yapılan araştırmalarda, İzmit ile ilgili birçok belgeyle karşılaşıyoruz. Osmanlı Arşivi’nde bulunan Temettuât (kar, kazanç kayıtları), Avarız (olağanüstü durum vergisi kayıtları) ve Tahrir (emlak kayıtları) defterlerinin ayrı bir yeri vardır. Bu defterlerde İzmit’in mahalle, cadde ve sokaklarıyla ilgili önemli bilgiler yer almaktadır.
Şehrimizin tarihine ışık tutacağına inandığımız -ve bu vesileyle de Kocaeli kamuoyuyla paylaştığımız- bu bilgilerden bir demet sunmak istiyoruz siz tarih dostlarına…

1523 Tarihli Tahrir Defterine göre İzmit Mahalleleri: 

1- Turudoğlu
2- Sündük
3- Hamza Fakih
4- Çarşu
5- Çeşme
6- Kâdî nâm-ı diğer Nureddin
7- Şeyhler
8- Hacı Hurma
9- Hacı Hamza
10- Yeni Mescid nâm-ı diğer Akmescid
11- Yenice
12- Kerti
13- Hacı Ebri
14- Cami
15- Hacı Hasan
16- İskele –kâfirler ki şehrin altında otururlar–

1644-1650 Yıllarına Ait Avârız Defterine göre İzmit Mahalleleri:

1- Ruslar
2- Kertil
3- Hamza Fakih
4- Baş Çeşme
5- Turgut
6- Hacı Hürrem
7- Tulkuk
8- Akça Mescid
9- Veli Hoca
10- Şeyhler
11- Hacı Hasan
12- Ahmedcik
13- Çarşu
14- Kara Burç
15- Cami
16- Depecik
17- Kefere-i Rum.

1697 Tarihli Avârız Defteri ne göre İzmit Mahalleleri:

1- Ömer Ağa
2- Kertil
3- Depecik
4- Karabaş 
5- Hacı Hasan
6- Veli Hoca
7- Ahmedcik
8- Debbağhâne
9- Çarşu 
10- Şeyhler
11- Baş Çeşme
12- Tulkuk
13- Cami‘-i Şerif
14- Hacı Hürrem
15- Akça Mescid
16- Hamza Fakı
17- Durgut
18- Karaburç
19- Rumyano
20- An Cemâati Yahudiyân.

1844-1845 Yıllarına Ait Temettuât Defterlerine göre İzmit Mahalleleri: 

1- Hamza Fakı
2- Hacı Hürrem
3- Yeni Mahalle
4- Ahmedci
5- Ömer Ağa 
6- Hacı Hızır
7- Hacı Hasan
8- Akça Mescid
9- Veli Hoca
10- Baş Çeşme
11- Turgut
12- Çarşı-yı Müslim
13- Kocabaş
14- Çukurbağ
15- Tepecik 
16- Karaburç
17- Cami-i Şerif

izmit-sirtlari-001.jpg

TARİHİ SOKAKLAR- İzmit’in üst semtlerinde, Akçakoca, Orhan, Hacı Hasan, Veli Ahmet’te tarih kokan sokaklar hala mevcuttur. 

yumurtaci-mescidi-001.jpg

YUMURTACI MESCİDİ- Tarihi sokakların kesişindeki tarihi mahalle mescidi, Yumurtacı Mescidi de o yıllardan bugüne gelebilmiş simgelerimizdendir.

2 bin yıl önce, 
2 bin yıl sonra

Antik İzmit, yani Nikomedya, döneminin dünyadaki en önemli kentlerinden biri olarak biliniyor. Nikomedya’nın yerleşim planını gösteren haritayı inceleme fırsatınız olmadı diye üzülmeyin. Ben hemen anlatayım.
Doğu’da bugünkü Çukurbağ kazısının yapıldığı yerden Batı’da Kolordu’ya kadar olan güzergah, Nikomedya’nın ana caddesi.
Liman, Belsa Plaza’nın önü. Zaten Belsa Plaza yapılırken liman kalıntıları dinamitle imha edilmişti.
Nekropol yani mezarlık, aynı yerde Bağçeşme ve çevresinde.
Agora, yani kent meydanı, bugünkü Nuh Çimento İlköğretim Okulu ile Devlet Malzeme Ofisi arasında.
Tiyatro, bugünkü Verem Savaş Dispanseri yamacında.
Nikomedya’nın ana caddesini (İnönü Caddesi) kentin diğer unsurlarına bağlayan küçük sokaklar da var elbette. İşte bu küçük sokaklar, aynen bugün kullandığımız caddecikler. Alemdar Caddesi, Şahabettin Bilgisu Caddesi, Cumhuriyet Caddesi, Leyla Atakan Caddesi…

Nikomedya’da insanlar mutlu ve huzurlu biçimde yaşıyorlar. Tiyatroya gidiyorlar, tanrılarına sunakta bir dana kurban ediyorlar, ölülerini özel ritüellerle toprağa veriyorlar, mermerden mezar lahitleri yaptırıyorlar.
Çevre kirliliği, hava kirliliği neymiş, hiç bilmiyorlar.
Caddelerde sokaklarda özgürce dolaşırken, bir aracın altında kalıp ölme tehlikesi yok, zehir gibi egzoz gazı yok…
Trafik sıkışıklığı da neymiş!
Bu benim anlattığım 2 bin küsur yıl öncesi…
Antik İzmit ile sözüm ona modern İzmit arasında değişen çok şey mi var sanki?
Nikomedyalı hemşerilerimizin yaptıkları yolları hala kullanmıyor muyuz?
Yeni bir yol mu yapmışız, yeni bir yol mu açmışız?
2 bin yıllık Nikomedya sokaklarına her sene yeni araçlar salmışız.
Yüzlerce, binlerce otomobil… Kamyonet, kamyon… Dört çekerli müteahhit Jeep’leri… Yüzlerce binlerce toplu taşım aracı… Yüzlerce binlerce servis aracı… Ve şimdi de tramvay… 
Yollar 2 bin yıldır aynı yollar…
Yayalar 2 bin yıl önce sokaklarda özgürce ve sağlıklı biçimde dolaşabiliyor, çocuklar koşup oynayabiliyordu. Yayalar şimdi, zengin züppelerin jeep’lerine yol açmak zorunda. Yaya geçidine adım atsa, yanındaki kadına hava atmak için gaza basan züppenin jeep’i çiğneyecek.
İzmit’in Cumhuriyet ve Hürriyet Caddelerinin trafiğe açık olmasının pratikte bir faydası yok. Bu iki cadde zaten toplu taşım araçları tarafından kullanılmıyor. Madem öyle, züppelerin jeep’leri de kullanmasın. Cumhuriyet ve Hürriyet Caddeleri tümüyle trafiğe kapatılsın.
Nikomedya caddeleri tekrar Nikomedyalılara kalsın…

eski-yeni-bir-arada-003.jpg

ESKİ YENİ BİR ARADA- Antik İzmit’te neyin nerede olduğunu bugünkü şehir planına uyarlanmış haliyle gösteren harita. 

ressamin-tablosu-001.jpg

RESSAMIN TABLOSU- Bu kartpostal 1914 tarihinde postaya verilmiş. Yenidoğan Mahallesine adını veren manastır, bir Rum Ortodoks Manastırıydı. Aziz Pandelemion Manastırı, 1921 yılında Nurettin Paşa tarafından top atışıyla yıktırıldı. Halid adlı bir ressam 1886 yılında yağlı boya tablosunu yaptığı manastırı bugüne kadar yaşatmış oldu.

manastirin-duvarlari-001.jpg

İSTİNAT DUVARLARI- Bugün manastırın beş metre yüksekliğe kadar ayakta kalan istinat duvarlarında malzeme olarak blok taş, tuğla ve harç kullanılmıştır. 25-30 metre kadar uzunlukta olan istinat duvarını payeler desteklemektedir. Her paye arası 2,5 metre olup payelerin genişliği 1 metredir.

bagcesme-seka-park-guzergahi.jpg

BUGÜN BÖYLE- Antik İzmit’in kurulu olduğu Bağçeşme ve Seka alanı, 2 bin yıl sonra işte böyle görünüyor. 

Bu yazı toplam 4990 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. Yapılan yorumlardan yazarları sorumludur.
1 Yorum