1. YAZARLAR

  2. Ali GÜNDOĞDU

  3. Kara trenden bugüne raylı tarihimiz
Ali GÜNDOĞDU

Ali GÜNDOĞDU

Yazarın Tüm Yazıları >

Kara trenden bugüne raylı tarihimiz

A+A-

Son yıllarda İzmit’teki yeme içme mekanlarında bol bol trenli siyah beyaz fotoğraflar asılmaya başladı duvarlara. Türkiye’de tren dendi mi, en önce akla, içinden tren geçen şehir, İzmit gelirdi. Tren şehrin içinden kaldırılalı yıllar oldu. Şimdi kara trenler duvarlarda nostalji fotoğrafı olarak kaldı. Ve şimdi artık, Yüksek Hızlı Tren (YHT) var. Şehir içinde tramvay var. Gebze bölgesinde metro yapılacak. Nereden nereye…

Türk Demiryolu Tarihi, 1856 yılında başlar. İlk demiryolu hattı olan 130 km'lik İzmir - Aydın hattına ilk kazma bir İngiliz şirketine verilen imtiyazla bu yılda vurulmuştu. Bu hattın seçimi nedensiz değildi. İzmir-Aydın yöresi diğer yörelere göre nüfus bakımından kalabalık, ticari potansiyeli yüksek, İngiliz pazarı olmaya elverişli etnik unsurların yaşadığı, İngiliz sanayisinin gereksinim duyduğu ham maddeye kolay ulaşılabilecek bir yöreydi.

Osmanlı Devletinde çeşitli dönemlerde, İngilizlere, Fransızlara ve Almanlara demiryolu imtiyazları verilmişti. İmparatorluğun son dönemlerinde Alman etkisine girildiği için Bağdat-Berlin demiryolu hattının yapımına büyük önem verilmiştir.

Haydarpaşa - İzmit - Ankara demiryolu ilk olarak 1888 yılında İkinci Abdülhamid’in Almanya’dan aldığı maddi destekle gerçekleştirildi. Sultan II. Abdülhamid hatıralarında; "Bütün kuvvetimle Anadolu Demiryollarının inşasına hız verdim. Bu yolun gayesi Mezopotamya ve Bağdat'ı, Anadolu'ya bağlamak, İran Körfezine kadar ulaşmaktır. Alman yardımı sayesinde bu başarılmıştır. Eskiden tarlalarda çürüyen hububat şimdi iyi sürüm bulmaktadır, madenlerimiz dünya piyasasına arz edilmektedir. Anadolu için iyi bir istikbal hazırlanmıştır" demektedir.

Cumhuriyetin ilanından itibaren ülkenin dört bir yanında adeta demiryolu seferberliği başlatılmıştır. Yabancıların elindeki demiryolu şirketleri hızla devletleştirilmiş, ihtiyaç dahilinde yeni güzergâhların yapımına girişilmiştir.

Nitekim, Cumhuriyetin onuncu yılı nedeniyle bestelenen 10. Yıl Marşı’nın ilk dörtlüğünde bu demiryolu sevdasından övgüyle söz edilir.

Çıktık açık alınla on yılda her savaştan,

On yılda on beş milyon genç yarattık her yaştan;

Başta bütün dünyanın saydığı Başkumandan;

Demir ağlarla ördük Anayurdu dört baştan.

Gerçekten de onca kıtlığa, imkansızlıklara rağmen, demiryolu yapımı İkinci Dünya Savaşı'na kadar büyük bir hızla sürdürülmüş, 1923-1950 yılları arasında yapılan 3.578 km.lik demiryolunun 3.208 km.si, 1940 yılına kadar tamamlanmıştır.

1950’li yıllardan itibaren ABD’den alınan Marshall yardımlarıyla demiryolları adeta yok sayılarak karayolu yapımına başlanmıştır. Bu politikaların sonucu olarak, 1950-1980 yılları arasında yılda sadece ortalama 30 km. yeni hat yapılabilmiştir.

1950'li yıllardan sonra uygulanan karayolu ağırlıklı ulaşım politikaları sonucunda, 1950-1997 yılları arasında karayolu uzunluğu % 80 artarken, demiryolu uzunluğu sadece % 11 artmıştır.

Seksenli yıllardan itibaren otoyol seferberliği başlatılmıştır. İcraata Doğru programlarında her gün çağ atladığımızın söylendiği bu dönemin ulaşım felsefesini de Turgut Özal açıklıyordu: “Demiryolları komünist işidir!”

Böylece ülkemizde karayollarının yolcu taşıma payı % 96 iken, demiryolu ise yalnızca % 2'de kalmıştır. Oysa demiryolu ulaşımı, bize otomobil satan Batılı ülkelerde karayolu ile kafa kafaya gitmektedir.

Türkiye’de yük taşımacılığında da karayolu % 94, demiryolu % 4’lük bir orana sahip. Bu bilinçsiz politikaların sonucu olarak, trafik kazalarında her yıl 10 bin vatandaşımız ölüyor, 150 bin kişi de sakat kalıyor. Trafik kazaları sonucunda Türkiye ekonomisi her yıl 15 milyar Euro kayba uğruyor.

1945-001.jpg

 

YIL 1945- Fotoğrafı, İzmit’in efsane fotoğrafçılarından Fahri Seyrek çekmiş. İzmit Tren Garı… Karşıda Atatürk Heykeli ve Saat Kulesi bütün azametiyle duruyor. Yanındaki köşk 1990’lı yılların başına kadar ayakta kalabildi, sonra Kızılay’a bağışlandı ve yıkılıp gitti.

1958-001.jpg

 

YIL 1958- Fotoğrafı, yine İzmit’in hayattaki efsane fotoğrafçısı Cemal Turgay çekmiş. Bu fotoğraf, kara trenli İzmit’in adeta sembol fotoğrafıdır ve şehirdeki pek çok mekanın duvarında asılıdır. Ne yazık ki, duvarlardaki o fotoğrafta Cemal Usta’nın imzasına yer verilmemiştir.

raylar-doseniyor-001.jpg

İLK RAYLAR DÖŞENİYOR- 1.Abdülmecit döneminde 1855’te telgraf ve demiryolu hatları yapılır. İlk raylı hat 22 Eylül 1872’de Hereke- Pendik arası ve daha sonra 9 Ağustos 1873’te İzmit’e kadar olan raylı hat döşenmiştir. Demek oluyor ki 1873’te demiryolu Hereke’den geçmiş oluyor.

1977-ataturk-bulvari.jpg

 

YIL 1977- Bu fotoğraf 1977 yılında İzmit Atatürk Bulvarı’nda çekildi. Şimdi aynı güzergahtan tramvay geçiyor.

tramvay-001.jpg

 

TRAMVAY- İzmit’in raylı tarihinde yeni bir dönüm noktası olarak Otogar-Sekapark arasında çalışan tramvayımız var. Belki yakın bir gelecekte metroyu da görürüz kimbilir?

 

 

Bu yazı toplam 1005 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.