Kocaeli 26°C- 23 Ağu, 2014-
30 05 12, 00:00 TSİ
30 Mayıs 2012, 00:00 TSİ
yazarın sayfasına git
İsmet ÇİĞİT

Abuk kısaltmalar Türkçe’yi zorluyor

Özellikle son yıllarda,  Türkçe’ye yeni bir yapı getiriliyor. Bütün kurumların, belli başlı projelerin baş harfleri alınıyor, bir kısaltma yapılıyor. Kimi zaman bu kısaltmanın uyumlu ve anlamlı olması için kurum ya da projenin adı üzerinde değişiklikler yapılıyor. Ortaya, aslında tek başına son derece manasız ve abuk, ama ifade ettiği anlam bakımından önemli  kelimeler, terimler çıkıyor.

Misal vereyim.. Örneğin yıllar önce Türkiye’nin birkaç tane kısaltması vardı. Ama bunlar herkesin bildiği, artık başlı başına bir Türkçe kelime gibi anlam ifade eden kısaltmalardı.

 (TCDD)  denildiğinde, bunun devletin tren şirketi, (THY) dendiğinde bunun havayolu şirketi olduğunu herkes bilirdi.

PTT devletin posta teşkilatının, TRT radyo televizyon kurumunun adı olarak yerleşikti.

SEKA’nın (Selüloz ve Kağıt), TÜPRAŞ’ın (Türkiye Petrol Rafinerileri) açılımından geldiğini herkes bilmese de, bu kısaltmaların neyi ifade ettiğini, neyi işaret ettiğini de yine ilk mektep öğrencisi bile anlardı.

Şimdi, inanılmaz, akılalmaz kısaltmalar var. Özellikle iş dünyası, kendilerine “İşadamı “ denilmesinden hoşlananlar,  SİAD tamamlamasının başına harfler ekleyip, onlarca dernek kurdular.

Bunların ağababası malum TÜSİAD.

Türkiye’nin SİAD’ı olur da, Kocaeli’nin olmaz mı diyenler, geçmişte KOSİAD’ı kurdular.

Şimdi, Marsiad, Kasiad, Müsiad, Asiad, Gesiad onlarca siadımız var.  Kimi iktidarı, kimi muhalefeti destekler. Kimi cemaatçi, kimi tarikatçı, kimi milliyetçidir. Bunların içinde pek solcu olanı bulamazsınız.

Siyasi parti isimlerinin kısaltılması, bu kısaltmaların zaman içinde partinin önüne geçmesi bütün dünyada olağandır.

Türkiye’de de özellikle CHP, MHP, DP kısaltmaları hemen herkesin aklında, hangi partiyi veya siyasi görüşü temsil ettiği konusunda bir tanıdık imaj oluşturan sembollerdir.

Adalet ve Kalkınma Partisi’nin kısaltılmış ismi konusunda yıllardır bir anlaşmazlık ve uyuşmazlık devam eder.  Bu partiye gönül verenler, kısaltılmış ismin ısrarla AK Parti olduğunu söylerler. Ama  “parti” kelimesini de kısaltmak gerektiğinde ortaya  (AKP) kısaltmasının çıktığı aşikardır. Adalet ve Kalkınma Partisi’nin kısaltılmış hali konusundaki aykırılık, belli ki, Türkiye’de herkes bu partiye gönül verip, üye olana kadar gidecektir.

Kısaltmalar sadece bize özgü değil. Bütün dünya dillerinde var. Misal; (USA), ya da artık ortada olmayan (SSCB).. Türkiye’nin de içinde bulunduğu (NATO) ya da İngiliz yayın kurumu BBC falan gibi. Bu tür kısaltmalar konusunda en önde giden ülke Amerika’dır. Amerika’da hemen her kurumun mutlaka bir kısaltması ya da “Nick name”i (lakabı) vardır. Küçük Amerika olmaya çok özenen Türkiye de şimdi bu yolda hızla ilerlemektedir.

Bizim kentimize özgü pek çok kısaltma var. Bir çırpıda sayabildiklerim şunlardır: KYÖD, İKM, KSO, KOTO,  KTO, GTO, KASK, KOÜ, İSU vs.vs.

Sağcılar da solcular da  bu kısaltma işine bağlı. Mesala bizim ilimizde KİHMED  diye bir dernek var. Açılımı “Kocaeli İmam Hatip Liseleri Mezunları derneği). Ayrıca İZMED (İzmit lisesi mezunları Derneği) var. ADD, ÇYDD falan gibi uzayıp gider bu kısaltmalar.

Sendikalar, konfederasyonlar isimlerinin kısaltılmış şeklini kullanıyorlar. Tür-İş, Hak-İş, DİSK  var.

Bazı kısaltmaların neyi, kimi işaret ettiğini biliriz de, bu kısaltmayı oluşturan harflerin hangi kelilemelirin başharfleri olduğunu  çoğumuz bilmez. Mesala (PKK) . Herkes, bölücü terör örgütü olduğunu bilir. Ama açılımını çok az kişi söyleyebilir.

Kısaltmalar yazışmalarda önemlidir. Özellikle bizim mesleğimizde, gazetecilikte çok önemlidir. Bir haber yazarken, her defasında (Adalet ve Kalkınma Partisi), ya da (Cumhuriyet Halk Partisi) yazmaya kalkarsanız, habere başlık atamazsınız.

Kısaltmalar elbette olacak.  Ancak her şeyden bir kısaltma çıkartma sevdası, tuhaf olabiliyor. Misal, okullarda Tablet Dağıtım modeli için “FATİH” adı verildi. Projenin içeriği malum. liselerde öğrencilere tablet bilgisayar dağıtılacak, dersliklere akıllı tahtalar konulacak. Pekiyi, FATİH kısaltmasının açılımını biliyor musunuz?

Eminim bilmiyorsunuz. Ben yazayım:

“Fırsatları Arttırma Teknolojiyi İyileştirme Hareketi”

Bu beş kelimenin birinci harflerini alın, size FATİH çıkıyor. Şimdi size soruyorum. Acaba önce bu projenin adı yani, “Fırsatları Arttırma Teknolojiyi İyileştirme Hareketi” konulmuş da,  birileri, “Yahu bu kelimelerin baş harflerinden FATİH çıkıyor” mu demiş, yoksa önce siyasi yetkililer, “Biz bu projenin adını FATİH koyduk. Bu kısaltmaya uygun bir isim üretin mi?” demişler.

Kısaltma sevdası böyle abuk işler yaptırıyor. Doğu Marmara Kalkınma Ajansı için bulunan kısaltmayı biliyorsunuzdur: MARKA diyorlar. Marmara Kalkınma Ajansı’nın kısaltması için uymuş da,  “Uysa da yaptım, uymasa da yaptım” misali, Doğu’yu boş vermişler. Sonra, bu MARKA, birilerine para kazandırmak için bir sözüm ona işsizlere iş bulma fuarı düzenlemiş, bunun kısaltılmış adını da DOMİF ( Doğu Marmara İnsan Kaynakları ve İstihdam Fuarı” .

Marka’yı yaparken, Doğu’nun (D)’si yok da, Domif’i yaparken neden var?.. Ya da Domif’i yaratırken  “kaynakların “ (K)’sı neden yok. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nin Kandıra sahillerinde yaz aylarında görev yapacak kurtarma timlerinin adı Kocaeli Sahilleri Su Kazaları Engelleme Merkezi konulmuş. Bu merkezin kısa adı da  (Kos-Gem). Her şey tamam da bu G’yi nereden bulmuşlar, bunu anlamadım.

Bu kısaltılmış isim sevdası, bir gün devletimizin yüce yetkililerinin başına iş açacak. Bir kısaltmadan argo ya da küfürlü bir kelime çıkartacaklar, fena halde şapa oturacaklar. Zaten böyle bir olay geçenlerde yaşanmıştı. Ordu ile Giresun arasında deniz üzerinde yapılan bir havaalanı var. Ulaştırma Bakanlığı bu havaalanına isim arıyordu. Bu kısaltılmış isim konusunda AKP’liler uzman ya.. Bir kelimenin başını, ötekinin sonunu alıp müthiş buluşlar yaratıyorlar ya. Bu havaalanına da Ordu’nun (Or), Giresun’un (Gi) eklerini alıp, “Orgi Havaalanı ismini koydular. Ama İngilizce’de (orgi) kelimenin grup seks anlamına geldiğini bilenler kafa bulmaya başlayınca vazgeçtiler. Her şeye kısaltılmış bir isim ararken biraz dikkatli olmak lazım. Korkarım bir gün bu yüzden fena çuvallayacaklar.

avatar

Ben Misafir değil ev sahibiyim !

Yorumlar

  • 1

    Niyazibicerhot- Çok doğru sayın ismet beykardeşim anlamsız kısaltmalar o kitleyi anlatabilmelidir bunun bir yaptırımı olmalı iyi günle dileklerimle.

    Yanıtla Beğen 30 Mayıs, 16:36

avatar

Ben Misafir değil ev sahibiyim !