1. YAZARLAR

  2. Ali GÜNDOĞDU

  3. Mareşal Tito ve Jovanka, İzmit’te mola vermişti…
Ali GÜNDOĞDU

Ali GÜNDOĞDU

Yazarın Tüm Yazıları >

Mareşal Tito ve Jovanka, İzmit’te mola vermişti…

A+A-
Eski Yugoslavya’nın efsanevi lideri Tito, 1980 yılında hayata gözlerini yummuştu. Eşi Jovanka ise iki yıl önce 88 yaşında hayata veda etti. 
Tito ve hayat arkadaşı Jovanka’nın 61 yıl önce Türkiye’yi ziyaret ettiğini, bu ziyaret kapsamında Ankara’dan İstanbul’a trenle seyahat ettiğini ve İzmit’te mola verdiğini biliyor muydunuz? Kendisine dönemin Cumhurbaşkanı Celal Bayar eşlik etmişti. Tito’nun ülkesine döndükten sonra Yugoslavya topraklarında yaşayan Türklerin büyük bir bölümünün Türkiye’ye göç etmesi çok ilginçtir. Ben de 1958 yılında Üsküp’ten göç eden bir ailenin oğluyum. Rahmetli babam Tito’yu çok severdi. 1980 yılında tek kanallı siyah beyaz televizyonda Tito’nun ölüm haberi alt yazıyla yayınlandığında rahmetli babamın gözlerinden yaşlar süzülmüştü. 
Bu hafta size Tito’nun Türkiye’ye gelişi ve daha sonra Adnan Menderes davasına konu olan ayrıntıları aktarmak istiyorum. 
Josip Broz Tito, 1954 yılında Türkiye’ye ziyarete gelir ve Türk Devleti de Mareşal Tito’yu görkemli bir törenle karşılar. İlk olarak askeri birliklerin geçiş törenini izleyen Tito, ardından askerleri selamlar. Ancak bu seyahat Tito’nun Türkiye’ye ilk resmî ziyareti olsa da, Türkiye’ye ilk gelişi değildir.
Tito ilk kez 1936′da sahte pasaportla, bir Rus gemisiyle İstanbul’a gelir. Önce Pera Palas’ta kalır, sonradan daha ucuz olduğu gerekçesiyle Park Otel’e yerleşir. İki ay süresince Zagreb’den yeni pasaport bekleyen Tito, İstanbul’un hemen her yerini gezer. Türk yemeklerini beğenir, şiş kebabını ayrıca sever. Tito’nun İstanbul’da mihmandarlığını ise bir Boşnak yapar.
Zagreb’den yeni pasaport gelince Hırvatistan’a döner ve Gibraltarda adlı bir gazetede, ‘bir gemide, büyük bir Rus casusunun arandığını; ancak son anda kaçtığını’ okuyunca, kahkahalarla güler. Çünkü aranan gemi kendisinin yolculuk yaptığı gemi, aranan Rus casusu ise kendisidir.
Tito 1954′te, Ankara’da bulunduğu süre içerisinde Anıtkabir’i de ziyaret ederek Atatürk’ün mozolesine çelenk bırakır ve hatıra defterini imzalar.
Tito daha sonra trenle İstanbul’a doğru yola çıkar. Haydarpaşa Garı’nda yine büyük bir törenle karşılanır. Bu arada Haydarpaşa’daki Türk bayrağıyla birlikte asılmış Yugoslavya bayrağı hemen fark ediliyor.
Tito’nun geçiş yoluna asılan “Dobro doşli” (Hoşgeldiniz) pankartları dikkat çeken bir başka ayrıntı. Ayrıca halkın Tito’ya karşı gösterdiği ilgi de görülmeye değer.
Tito’ya Türkiye gezisi boyunca Cumhurbaşkanı Celal Bayar, Başbakan Adnan Menderes ve Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Fuad Köprülü eşlik ediyor.
… 
Sonrası da var. 
1961 askeri müdahalesinin ardından dönemin Başbakanı Adnan Menderes asıldı. Merhum Başbakan Adnan Menderes'in eşi Berin Menderes'in Eski Yugoslavya'nın efsanevi lideri Yosip Broz Tito'ya, gönderdiği mektup ortaya çıktı.
Mektupta Berin Menderes'in, darbe yapanların el koyduğu hediyelik eşyaları geri alabilmek için Tito'dan kendilerine takdim ettiği hediyeliklerin hangisinin "devlet", hangisinin "kişisel" düzeyde olduğunu sorduğu öğrenildi.
Sırbistan'ın başkenti Belgrad'da bulunan Yugoslavya Tarih Müzesi'nde 30 yıldır görev yapan Momo Cviyoviç, müzede özellikle eski Yugoslavya'nın efsanevi lideri Tito'ya ait çok sayıda kişisel eşyanın bulunduğunu ifade etti. Müzede yer alan eserler arasında Tito'ya takdim edilen paha biçilmez hediyeler bulunduğunu belirten Cviyoviç, bunlar arasında İngiltere Kraliçesi 2. Elizabeth, İran Şahı Rıza Pehlevi, Yunanistan Kralı Pavlo, Kamboçya Prensi Norodom Sihanouk, Habeşistan (Etiyopya) Kralı Hayle Selassiye'nin de aralarında bulunduğu çok sayıda önemli ismin hediyelerinin yer aldığını bildirdi.
Tito'nun hediye verme konusuna büyük bir hassasiyet gösterdiğini kaydeden Cviyoviç, ''Bir devlet yetkilisi kendini ziyaret etmeden önce, o ülkenin büyükelçiliği üzerinden o kişinin nelerden hoşlandığını öğrenir, ona uygun bir hediye bulurdu" dedi. Cviyoviç, eski Yugoslavya liderinin ülkeyi yönettiği süre içerisinde yaklaşık 350 devlet ve hükümet liderini kabul ettiğini, 73 farklı ülkeye 169 resmi ziyarette bulunduğunu, 4 bin 379 yabancı devlet görevlisine yaklaşık 20 bin hediye takdim ettiğini kaydetti.

MERHUM MENDERES'İN EŞİNİN MEKTUBU
Cviyoviç, görev yaptığı müzenin arşivlerinde eski Başbakanlardan Adnan Menderes'in eşi Fatma Berin Menderes'e ait bir mektup bulduklarını ifade ederek, 4 Ocak 1962 yılında kaleme alınan mektubun eski Yugoslavya'nın Ankara Büyükelçiliği aracılığıyla Tito'ya ulaştırıldığını bildirdi.
Berin Menderes'in, mektupta, eşi Adnan Menderes'in idamından sonra, kendilerine takdim edilen hediyelere "devlet malı" olduğu gerekçesiyle el konulduğunu ifade ettiğini belirterek, şu bilgileri verdi:
''Arşivlerimizde, Tito'ya gönderilmiş olarak bulduğumuz mektupta, Tito'dan, Türkiye'ye yaptığı ziyaret sırasında takdim ettiği hediyelerin 'hangilerinin devlet düzeyinde hangilerinin kişisel hediyeler olduğu' soruluyor. Tito, bu mektuba bizzat kendisi cevap vermiş ve Adnan Menderes'e takdim ettiği iki heykelin devlet düzeyinde olduğunu, ayrıca Menderes'e kişisel olarak altın bir sigara tabakası, eşi Fatma Berin Hanımefendi'ye de bir yüzük hediye ettiğini belirtiyor. Maalesef, haciz konusunda daha sonra ne yönde gelişmeler olduğunu takip edemedik.''

MEKTUBA VERİLEN CEVAP
Berin Menderes'in mektubunun ardından 10 Ocak 1962 tarihinde eski Yugoslavya Cumhurbaşkanlığı Protokol Müdürü Dalibor Soldntiç tarafından kaleme alınan cevapta ise şu ifadeler yer alıyor:
"Devlet Başkanı Tito'nun 1954 yılındaki Türkiye ziyareti sırasında Menderes ve eşine 1 adet altın sigara tabakası, 1 adet altın yüzük şahıslarına hediye olarak verildi. Aynı ziyarette yaralı arkadaşını taşıyan asker heykeli ise devlet düzeyinde sayın Menderes'e takdim edilmiştir. Yine sayın Menderes'in 1955 yılında Yugoslavya'yı ziyaretinde takdim edilen 'özgürlük' adlı heykel de hükümet düzeyinde hediye edilmiştir."
Bu yazı toplam 571 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.