CUMHURİYET DÖNEMİNİN İKTİSADÎ ARAYIŞLAR TARİHİ – XI

(Madem seçimler şimdilik bitti, artık ekonomiye geri dönebiliriz; geride bıraktığımız tecrübelerle..) Celal Bayar’ın ifadesiyle “mukaddes bir emanet g...

(Madem seçimler şimdilik bitti, artık ekonomiye geri dönebiliriz; geride bıraktığımız tecrübelerle..)

Celal Bayar’ın ifadesiyle “mukaddes bir emanet gibi sakladıkları” sanayiyi teşvik kanunundan sonra Yazarımız ‘Birinci Beş Yıllık Sanayi Programı’nın hazırlanması ve uygulanmasını konu alacaktır. 1934’te yürürlüğe giren plan kısmen Sovyet uzmanlarının kısmen de Amerikalı uzmanların raporlarıyla verimlilik esasında gizli Bakanlar Kurulu kararı işletilmiş ve Yahya S. Tezel’in doktora tezi çalışmaları sırasında Şevket S. Aydemir’den alınarak işbu kitapta yayınlanmıştır. Bu bağlamda sadece alt başlıkları sunmak bile bir fikir verebilir: Pamuklu mensucat, Kendir-keten, Kangarn (Merinos yün ipliği), Demir, Sömikok, Bakır, Kükürt, Selüloz-kâat ve sunî ipek, Seramik, Kimya, Sünger, Gülyağı, Elektirifikasyon, Altın ve petrol.

Birinci Beş Yıllık Sanayi Programı’nın öngörülen 5 yıllık sürede yani 1938’in sonunda büyük ölçüde uygulandığını belirten Tezel; Bakırköy Pamuklu Fabrikası Ek Tesisleri, Bursa Merinos Yün İpliği Fabrikası, Gemlik Sunî İpek Fabrikası, Malatya Pamuklu Kombinası, İzmit Birinci Kâğıt Fabrikası, İstanbulPaşabahçe Şişe ve Cam Eşya Fabrikası, Isparta Gülyağı Fabrikası, Keçiborlu Kükürt Tesisleri, Zonguldak Semikok Fabrikası, Karabük Demir-Çelik Fabrikası, Kayseri Kumaş Fabrikası, Aydın Nazilli Pamuk İpliği Fabrikası, Konya Ereğli Kumaş Fabrikası, Sivas Çimento Fabrikası, İzmit İkinci Kâğıt Fabrikası ve Kaolin Fabrikası, Süngercilik Fabrikası örneklerini vermektedir.

Birinci programdan sonra daha çok ihracat maddeleri endüstrilerine ağırlık veren ‘İkinci Beş Yıllık Sanayi Planı Projesi’nin 1938’de yürürlüğe konduğunu söyleyen Tezel; Madencilikte 10 tesis, Metal ürünleri sanayinde 8 tesis, Kimya sanayinde 15 tesis, Toprak ürünleri sanayinde 2 tesis, Gıda sanayinde 16 tesis, Elektirik enerjisinde 2 santral ve Ulaştırma alanında 2 liman, 1 serbest bölge ile 28 gemi alınması projelerini detaylandırmaktadır. Celal Bayar’ın Başbakanlık’tan istifası ve gelen raporlar doğrultusunda yeni oluşan Refik Saydam Hükümeti’nin 1939’da çıkardığı gizli bir kararname ile iptal edilen 1938 Planı Yazara göre 1944 sonlarında doğru Savaş Sonrası için yeniden yapılandırılmıştır.

Sanayi Tetkik Heyeti Başkanı sıfatıyla planı ‘Öz Rapor’ adı altında özetleyen Ş.S.Aydemir’in kuzeyde sosyalistleştirilmiş olan ekonominin Doğu ve Orta Avrupa ile Balkanlar’a yayılacağı, Batı demokrasilerin ise ekonomik yöntemlerini yenileyerek süper kapitalizm evresine geçecekleri öngörülerini paylaşan Y.S.Tezel; akabinde ‘Savaş Sonrası Planı’, ‘Geniş Plan Taslağı’, ‘İvedili Plan’ adlarını alan ve “Türkiye’ye ithal edilen her şeyi yurtiçinde üretmek” maksatlı proje Kabine değişikliği, lira devalüasyonu ve liberal demokrasiye geçerek II.Dünya Savaşı’nın en büyük galibi Amerika’nın yardımını alma gibi durumsal kararsızlıklardan ötürü uygulanamadığını beyan etmektedir.

Türkiye’nin dış ve iç siyasî dengelerinin değişmesiyle 1947’de yepyeni bir planlamaya geçildiğinin bilgilerini veren Yazar, başta Millî Şef İsmet İnönü olmak üzere tüm çevrelerde liberal bir ekonomi ve özel sektörcü bir kalkınma modelinin benimsenerek tartışıldığını yazmaktadır. Tezel’e göre, Türkiye’ye gelen Amerikalı uzman Thornburg’un son sanayi planını “devlet sosyalizminin aşırı bir ifadesi olarak nitelemesi” ve ABD’den istenen 615 milyon dolarlık yardımın kabul edilmemesi üzerine İktisat Bakanlığı Başdanışmanı Kemal S. Vaner’in soyadını alacak liberal bir yeni plan hazırlama yoluna gidilecek fakat bu da kabul edilmeyecektir.

1948 ile 1952 arasında 4 milyar liralık bir yatırımı kapsayan Vaner Planı’nı da çöpe atan Türkiye’nin son olarak Nisan 1948’de tamamen Amerikalı uzmanlıların isteklerine uygun, çok daha mütevazı ve ziraat ağırlıklı bir kalkınma planı hazırlayarak 4 ay sonra imzalanan Marshall Planı uyarınca ABD’den borç ve yardım almaya muvaffak olduğunu anlatan Yazar; öbür yandan hem 1945-1946 İvedili Plan’daki bazı yatırımların tamamlandığını, Devlet sanayi programlarını uygulayan Sümerbank (1933) ve Etibank (1935) gibi kamu kuruluşlarının da 1950’ye kadar sermaye ve çalışan anlamında 7,5 ilâ 11-12 kat büyüdüğünü paylaşmaktadır.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Süleyman Pekin - Mesaj Gönder --- Okunma


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Özgür Kocaeli Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Özgür Kocaeli Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Özgür Kocaeli Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Özgür Kocaeli Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.


TECRÜBELİ MOTOR USTASI , ELEKTRİK ve KAYNAK USTASI  ARANIYOR

Firmamızda; Otobüs-Minibüs ve Midibüsbakımlarında çalıştırılmaküzere TECRÜBELİ MOTOR USTASI ELEKTRİK ve KAYNAK USTASI aranmaktadırKörfez Turizm 

Tel: 0533 684 67 00

MOBİLYA BOYACISI ARANIYOR

MOBİLYA BOYACISI ALINACAKTIRASTAR VE SON KAT ZIMPARASINDA TECRÜBELİ USTALAR ALINACAKTIRBaşvurular şahsen yapılacaktırÇalışma saatleri: 08:30-17:30Adre...

Tel: 0262 311 71 16 Gsm: 0532 212 32 65

A2 MOTOR EHLİYETLİ KURYE ARANIYOR

A2 EHLİYETLİ KURYE ARANIYORMotor 3 tekerlekli 

Tel: 0534 211 47 50

KURYELER ARANIYOR

İzmit içinde 17.00'den sonra paket servisi yapabilecek A2 veya B sınıfı ehliyeti olan part time çalışacak KURYELER aranmaktadır 

Tel: 0501 208 38 66

MİKSER OPERATÖRÜ ARANIYOR

Kartepe'de bulunan hazır beton tesisinde çalıştırılmak üzere MİKSER OPERATÖRÜ aranmaktadır. Kocaeli Nakliyat Beton  

Tel: 0534 894 78 40 0262 371 50 41

EMEKLİ TECRÜBELİ ŞOFÖRLER ARANIYOR

Yarımca, Körfez, 95 Evler, Derince bölgelerinde 16+1 minibüsle Gebze tarafına vardıyalı  servis çekebilecek EMEKLİ ve TECRÜBELİ ŞOFÖRLER aranmaktadır....

Tel: 0532 644 34 63 0543 412 30 35 

HAFRİYAT KAMYON ŞOFÖRÜ ARANIYOR

Munzuroğlu HarfiyatACİLEN HAFRİYAT KAMYON ŞOFÖRÜ AlınacaktırÜcret dolgundurTercihen Gebze'de ikamet eden 

Tel: 0 532 280 24 09 0 536 515 65 66

ÇELİK İMALAT ATÖLYESİNDE ÇALIŞACAK ELEMAN ARANIYOR

ÇELİK İMALAT ATÖLYESİNDE CNC PLAZMA KESİMDE ÇALIŞACAK OPERATÖR ARANMAKTADIRBaşvuru: ABDULLAH FAZLIOĞLU

0533 962 05 10

DENEYİMLİ BAYAN AŞÇI ARANIYOR

Kartepe Bölgesi'nde bulunan restaurantımıza DENEYİMLİ BAYAN AŞÇI aranmaktadırÜcret dolgundur

Tel: 0262 354 31 95

SAHİBİNDEN SATILIK

SAHİBİNDEN SATILIK Yuvam Akraca'da A.24 katlının 3'üncü katı 2+185 m2 ön cephe 

Tel: 0532 708 15 87