CUMHURİYET DÖNEMİNİN İKTİSADÎ ARAYIŞLAR TARİHİ – XI

(Madem seçimler şimdilik bitti, artık ekonomiye geri dönebiliriz; geride bıraktığımız tecrübelerle..)

Celal Bayar’ın ifadesiyle “mukaddes bir emanet gibi sakladıkları” sanayiyi teşvik kanunundan sonra Yazarımız ‘Birinci Beş Yıllık Sanayi Programı’nın hazırlanması ve uygulanmasını konu alacaktır. 1934’te yürürlüğe giren plan kısmen Sovyet uzmanlarının kısmen de Amerikalı uzmanların raporlarıyla verimlilik esasında gizli Bakanlar Kurulu kararı işletilmiş ve Yahya S. Tezel’in doktora tezi çalışmaları sırasında Şevket S. Aydemir’den alınarak işbu kitapta yayınlanmıştır. Bu bağlamda sadece alt başlıkları sunmak bile bir fikir verebilir: Pamuklu mensucat, Kendir-keten, Kangarn (Merinos yün ipliği), Demir, Sömikok, Bakır, Kükürt, Selüloz-kâat ve sunî ipek, Seramik, Kimya, Sünger, Gülyağı, Elektirifikasyon, Altın ve petrol.

Birinci Beş Yıllık Sanayi Programı’nın öngörülen 5 yıllık sürede yani 1938’in sonunda büyük ölçüde uygulandığını belirten Tezel; Bakırköy Pamuklu Fabrikası Ek Tesisleri, Bursa Merinos Yün İpliği Fabrikası, Gemlik Sunî İpek Fabrikası, Malatya Pamuklu Kombinası, İzmit Birinci Kâğıt Fabrikası, İstanbulPaşabahçe Şişe ve Cam Eşya Fabrikası, Isparta Gülyağı Fabrikası, Keçiborlu Kükürt Tesisleri, Zonguldak Semikok Fabrikası, Karabük Demir-Çelik Fabrikası, Kayseri Kumaş Fabrikası, Aydın Nazilli Pamuk İpliği Fabrikası, Konya Ereğli Kumaş Fabrikası, Sivas Çimento Fabrikası, İzmit İkinci Kâğıt Fabrikası ve Kaolin Fabrikası, Süngercilik Fabrikası örneklerini vermektedir.

Birinci programdan sonra daha çok ihracat maddeleri endüstrilerine ağırlık veren ‘İkinci Beş Yıllık Sanayi Planı Projesi’nin 1938’de yürürlüğe konduğunu söyleyen Tezel; Madencilikte 10 tesis, Metal ürünleri sanayinde 8 tesis, Kimya sanayinde 15 tesis, Toprak ürünleri sanayinde 2 tesis, Gıda sanayinde 16 tesis, Elektirik enerjisinde 2 santral ve Ulaştırma alanında 2 liman, 1 serbest bölge ile 28 gemi alınması projelerini detaylandırmaktadır. Celal Bayar’ın Başbakanlık’tan istifası ve gelen raporlar doğrultusunda yeni oluşan Refik Saydam Hükümeti’nin 1939’da çıkardığı gizli bir kararname ile iptal edilen 1938 Planı Yazara göre 1944 sonlarında doğru Savaş Sonrası için yeniden yapılandırılmıştır.

Sanayi Tetkik Heyeti Başkanı sıfatıyla planı ‘Öz Rapor’ adı altında özetleyen Ş.S.Aydemir’in kuzeyde sosyalistleştirilmiş olan ekonominin Doğu ve Orta Avrupa ile Balkanlar’a yayılacağı, Batı demokrasilerin ise ekonomik yöntemlerini yenileyerek süper kapitalizm evresine geçecekleri öngörülerini paylaşan Y.S.Tezel; akabinde ‘Savaş Sonrası Planı’, ‘Geniş Plan Taslağı’, ‘İvedili Plan’ adlarını alan ve “Türkiye’ye ithal edilen her şeyi yurtiçinde üretmek” maksatlı proje Kabine değişikliği, lira devalüasyonu ve liberal demokrasiye geçerek II.Dünya Savaşı’nın en büyük galibi Amerika’nın yardımını alma gibi durumsal kararsızlıklardan ötürü uygulanamadığını beyan etmektedir.

Türkiye’nin dış ve iç siyasî dengelerinin değişmesiyle 1947’de yepyeni bir planlamaya geçildiğinin bilgilerini veren Yazar, başta Millî Şef İsmet İnönü olmak üzere tüm çevrelerde liberal bir ekonomi ve özel sektörcü bir kalkınma modelinin benimsenerek tartışıldığını yazmaktadır. Tezel’e göre, Türkiye’ye gelen Amerikalı uzman Thornburg’un son sanayi planını “devlet sosyalizminin aşırı bir ifadesi olarak nitelemesi” ve ABD’den istenen 615 milyon dolarlık yardımın kabul edilmemesi üzerine İktisat Bakanlığı Başdanışmanı Kemal S. Vaner’in soyadını alacak liberal bir yeni plan hazırlama yoluna gidilecek fakat bu da kabul edilmeyecektir.

1948 ile 1952 arasında 4 milyar liralık bir yatırımı kapsayan Vaner Planı’nı da çöpe atan Türkiye’nin son olarak Nisan 1948’de tamamen Amerikalı uzmanlıların isteklerine uygun, çok daha mütevazı ve ziraat ağırlıklı bir kalkınma planı hazırlayarak 4 ay sonra imzalanan Marshall Planı uyarınca ABD’den borç ve yardım almaya muvaffak olduğunu anlatan Yazar; öbür yandan hem 1945-1946 İvedili Plan’daki bazı yatırımların tamamlandığını, Devlet sanayi programlarını uygulayan Sümerbank (1933) ve Etibank (1935) gibi kamu kuruluşlarının da 1950’ye kadar sermaye ve çalışan anlamında 7,5 ilâ 11-12 kat büyüdüğünü paylaşmaktadır.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Süleyman Pekin - Mesaj Gönder --- Okunma


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Özgür Kocaeli Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Özgür Kocaeli Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Özgür Kocaeli Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Özgür Kocaeli Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.


POMPA SATIŞ GÖREVLİLERİ ARANMAKTADIR

Çağatay Çavuşoğlu petrol istasyonumuzda çalıştırılmak üzere bay, bayan POMPA SATIŞ GÖREVLİLERİ aranmaktadır. Başvurular şahsen cv ile yapılmaktadır...

ORKA GROSS MARKETLERİNE ELEMANLAR ALINACAKTIR

ORKA GROSS MARKETLERİ şubemizde çalışacak, MANAV, ŞARKÜTERİ, KASAP, REYON, KASİYER, DEPO ELEMANI, SEVKİYAT ŞOFÖRÜ, İNSAN KAYNAKLARI, MUHASEBE elaman...

MONTAJ USTASI ARANIYOR

MUTFAK DOLABI MONTAJ USTASI ARANIYOR. ATMACA YAPI Tel: 0537 243 11 83

ŞOFÖR İLE DEPO GÖREVLİSİ ARANMAKTADIR

Körfezde bulunan şirketimizde istihdam edilmek üzere, E sınıfı ehliyetli – Src ve Psikoteknik belgesi olan ŞOFÖR İLE DEPO GÖREVLİSİ aranmaktadır....

GARSON VE KOMİLER ARANIYOR

Gölkay Doğa Park'ta çalışmak üzere GARSON VE KOMİLER aranmaktadır. Tel: 0541 923 53 37

AY KÖŞE UNLU MAMÜLLERİNE ELEMANLAR ALINACAK

HAMURKARLAR, HAMURKAR YARDIMCILARI, PİŞRİCİLER, GARSONLAR ve KOMİLER alınacaktır. Ayköşe Unlu Mamulleri  Tel.:0532 252 30 55

ELEMANLAR ALINACAKTIR

ELEMANLAR ARANIYOR Askerlik ile ilişiği olmayan;18-40 yaş arası, emekli olmayan ,*FORKLİFT OPERATÖRÜ(Kamyon ehliyetli tercihli) *ÜRETİM ELEMANI  ...

REYON SORUMLUSU VE KASİYERLER ARANIYOR

AZKAR LTD.ŞTİ.'ne BAY REYON SOTUMLUSU ve KASİYERLER alınacaktır. Tel: Yusuf Bey-0530 396 06 41

MOTO KURYE ARANIYOR

İzmit Little Caesars franchise şubemizde çalıştırılmak üzere,A2 motor ehliyeti olan MOTO KURYE arıyoruz.Maaş+SSK+Yemek+Paket başı primTel: 0541 305 80...

HİDROLİK PNOMATİK, MEKANİK BAKIM, HAVALANDIRMACILAR ARANMAKTADIR

Firmamızda çalıştırılmak üzereHİDROLİK PNOMATİK, MEKANİK BAKIM, HAVALANDIRMACILAR, aranmaktadırTel: 0541 686 21 96