CUMHURİYET DÖNEMİNİN İKTİSADÎ ARAYIŞLAR TARİHİ–III

Selçuklu’daki temel toprak sistemi olan ‘ikta’nın Osmanlı’da ‘tımar’ olarak uygulanmasına rağmen Anadolu’daki Türkmen beyliklerinin ayrıcalıklı konumlarını her iki dönemde de koruduklarını vurgulayan Sezai Tezel, Avrupa’nın aksine Türklerde idarî ve malî özerk elde edebilmiş kentlerin oluşmadığını tespiten aktarmaktadır. Devlet arazilerinin büyük kısmının hanedan mensuplarının ve vezirler gibi yüksek bürokratların elinde olduğu Osmanlı’da gelir getirici üretimin de yine bu sınıfların kontrolünde kaldığını beyan eden Yazar, Osmanlı çağlarında Avrupa’nın en büyük şehri olan İstanbul’un iaşesi için Anadolu’nun tamamının hizmet üretmekle yükümlü görüldüğünü de dile getirmektedir.

Alt konu başlıklarında Batı Avrupa’nın merkantil / ticarî genişlemesini ve Osmanlı yapılarındaki değişmeleri inceleyen Yazar; Kanunî döneminde İmparatorluğun sınırlarının Osmanlı’nın askerî kapasitesini tüketen bir mesafeye ulaştığını, 16.yy’da başlayan bütçe açıklarının 17.yy boyunca sürdüğünü, bu yüzyılda tımar-dirlik sisteminin bozulmasıyla olağanüstü ve keyfî vergilere başvurulduğunu, devalüasyonlar zinciriyle Osmanlı para sisteminin çökmeye başladığını, Celâlîlerle başlayan isyanlar sonucunda köy ve kent nüfuslarında büyük düşüşler yaşandığını sıralamaktadır.

Çok farklı bir gözlemle Anadolu’nun Hititlerden 1950’lere kadar tarımsal üretim teknolojisinin değişmediğini tespit eden Tezel; has ve mukataaların 17.yy’da toptan iltizama verildiğini, 18.yy’da ise önce hayat boyu iltizamın sonra da iltizamlarda miras bırakma hakkının geçerli olduğunu ifade etmektedir. 19.yy’a doğru Osmanlı hâkimiyetinin tıpkı Bizans’ın son günlerindeki İstanbul ve Marmara kıyılarına indirgendiğini, zira Batı Anadolu’dan Doğu Anadolu’ya ve Karadeniz bölgesinden İç ve Güney Anadolu’ya kadar âyan yada derebeylerin siyasî egemenlik alanlarının söz konusu olduğunu eklemektedir.

Osmanlı Devleti’nin Batı Avrupa’nın ekonomik genişlemesi karşısındaki uyumlu ve işbirlikçi bir tavır sergilediğini ve bunun 11-12-13.yüzyıllardan beri süren bir yönetim alışkanlığı olduğunu iddia eden Yazar, Avrupalı tüccarların deyimiyle “İmparatorluktaki merkezî rüşvet borsası” içinde Saray’dan vali konaklarına kadar dağıtılan rüşvetler ve hediyelerle hem padişah ve paşaların kukla gibi oynatıldığını, hem de diğer devlet görevlilerinin bu tarz ticaretten nasibini (!) almaya çalıştıklarını da öne sürmektedir.

Ortadoğu ve Hindistan ticaretini denetimlerine geçirmesi karşısında askerî anlamda aciz kalan Osmanlıların Akdeniz limanlarındaki ticarî canlılığı arttırmak için evvela Yahudi bankerleri İstanbul’a davet ettiğini söyleyen Yazar, II.Selim’in denizcilik şebekesi sahibi Yusuf Nasi’ye 12 Ada’nın yöneticiliğini vermesiyle bunu örneklendirmektedir. Fransız devlet adamı Colbert’in “Arzı kıt, talebi bol bir ekonomidir” tarifiyle Batılıların kârlı Osmanlı ticareti için Turkey Company ve Levant Company gibi şirketler kurduklarını aktaran Tezel; 1569’dan itibaren başta Fransa olmak üzere; 1581’de İngiltere’nin, 1612’de Hollanda’nın, 1615’te Avusturya’nın, 1737’de İsveç’in, 1740’da İki Sicilya Krallığı’nın, 1746’da Danimarka’nın, 1761’de Prusya’nın, 1782’de İspanya’nın ve 1783’te Rusya’nın kapitüler ayrıcalıklar elde ettiğinin altını çizmektedir.

1774 Küçük Kaynarca Antlaşması’ndan sonra Karadeniz ticaretini de yabancı gemilere açan Osmanlı’nın adeta bir kompradorlar (tedarikçi) hükümeti gibi davrandığını ve kendi kulları (halkı) aleyhine karar almaktan çekinmediğini savunan Yazar, İstanbul esnafının 18.yy’da Fransız kumaş ihracatçıları karşısında pazarlık güçlerini arttırmak için bir ortaklık kurunca Fransızların şikâyeti üzerine Osmanlı Devleti’nin bu ortaklığı dağıtmasını ve esnafı cezalandırmasını örnek olarak sunmaktadır.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Süleyman Pekin - Mesaj Gönder --- Okunma


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Özgür Kocaeli Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Özgür Kocaeli Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Özgür Kocaeli Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Özgür Kocaeli Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.


Öz Jet Yangın

Firmamız ÖZ JET YANGIN SÖNDÜRME ve GÜVENLİK SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ'de daimi çalıştırılmak üzere atölye departmanı ve yangın konusunda deneyimli tercihimiz...

Tel: 0532 563 74 40 / 0262 322 38 59

TAMİR YAPILIR

HER MARKA *Buzdolabı -Çamaşır, Bulaşık Makinası *Bulaşık *Elektrikli Süpürge *Klima-Şofben *Fırın-Ocak *Belmari Tamiri yapılır

Tel: 0530 410 06 61 0544 616 40 05

Şoför Aranmaktadır

B Sınıfı Ehliyetli Derince Şubemizde Çalışmak Üzere Kamyonet Kullanabilecek Yükleme Ve Boşaltmada Yapabilecek ŞOFÖR aranmaktadır Merkezden Sevisi...

Tel: 0 534 274 06 48

Personeller Aranıyor

ISITMA MAKİNA TESİSAT SAN.VE TİC.LTD.ŞTİ. Endüstri Meslek Lisesi Elektrik Endüstriyel Bakım Onarım, Elektrik Tesisatları ve Pano Montörü bölümleri...

Tel:(0262) 321 03 82 – 321 03 82

ELEMAN ARANIYOR

ACİL ELEMAN ARANIYOR İddia Bayiine *İzmit Merkezde ikamet eden *Haftada 4/5 gün çalışacak *Emekli bay eleman aranıyor Başvuru fotoğraflı özge...

mustafaestate54@gmail.com

SATILIK ARSA

SAHİBİNDEN SATILIK ARSA Derince Mersincik Mah. 853m2 kat karşılığında müteahhite verilir. (7 daire+ 520 m2 dükkan)

Tel: 0538 053 89 18

Elemanlar Alınacaktır

KINAT ÇELİK LTD.ŞTİ. Çelik konstrüksiyon imalatında çalışmak üzere - İMALAT USTALARI - YARDIMCI ELEMANLAR alınacaktır.

Tel.349 60 65 – 349 64 16

BAY ELEMAN ARANIYOR

TAKIM ARKADAŞI arıyoruz İnşaat malzemesi satışı yapan firmamız için BAY ELEMAN arıyoruz Satış depo ve bilgisayar bilgisi olan ehliyetli, en az l...

Tel:0 532 374 84 18

Çatıcı

Çatı Kiremit Aktarım Hafriyat Tadilat işleri yapılır

Tel: 0535 641 41 41

Relax

RELAX EROTIC SHOP Fantazi ürünleri, Fantazi iç çamaşırı satış merkezi Gelin, Görün, Alın

Tel: 0 262 322 55 81- 322 56 81 0 532 592 79 28 - 0 546 518 84 11